Krystyna Latawiec
 Niedziela, 19 maja 2024 r. Zapraszam do wysłuchania audycji radiowej o Marianie Pankowskim, z moim udziałem /kliknij/

Moje książki


Krystyna Latawiec
Teatralne tropy rzeczywistości, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków 2020







Spis treści:
Wstęp
1. Domek z kart Emila Zegadłowicza w stylistyce socrealizmu
2. Sprawiedliwość znieprawiona według Ugo Bettiego: Tręd w Pałacu Sprawiedliwości
3. Francuska klasyka w peerelowskim kontekście: Skowronek i świętoszek
4. Tropem kontestacji: Exodus Teatru STU
5. Trzy razy Ślub Witolda Gombrowicza
Ślub Krystyny Skuszanki (1975)
Ślub Jerzego Jarockiego (1991)
Ślub Anny Augustynowicz (2016)
6. Komizm historii w teatralnych reprezentacjach przeszłości
7. Auto da fé Eliasa Canettiego w adaptacji Pawła Miśkiewicza
8. Dramaty Rolanda Schimmelpfenniga na scenach krakowskich w latach 2005-2013
Zakończenie

Teatr czerpie inspiracje z dziedziny zachowań społecznych, a zarazem je modeluje, korzystając z rozmaitych kontekstów komunikacyjnych: politycznych, historycznych, obyczajowych. Odniesienia do rzeczywistości są ?inscenizowane?, zapośredniczone w znakach teatralnych, które stymulują widza do rozpoznania i rozumienia zjawisk jemu wspłczesnych. Zmieniają się konwencje literackie i teatralne, jednak pozostaje mimesis, czyli takie zorganizowanie scenicznej fikcji, by za jej pośrednictwem skomentować w bardziej lub mniej otwarty sposób otaczający widza świat. Omówione w książce spektakle zrealizowano w rónych momentach powojennej historii, zatem każdy unaocznia inny aspekt "ducha czasu" - od presji politycznej lat powojennych, przez krytyczny ton moralistyczny, kontestacyjny styl alternatywny po modernistyczną refleksję nad relacją jednostka-społeczność i postmodernistyczną wizję egzystencji niespójnej, momentalnej.





Krystyna Latawiec, Magdalena Sadlik, Ewa ?ubieniewska,
Krakowskie sezony teatralne Krystyny Skuszanki, Ireny Babel, Lidii Zamkow, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Krak?w 2019

Krystyna Latawiec, Krystyny Skuszanki dialogi z klasyk? i wsp?czesno?ci?, s. 13-83
W latach 1955-1963 Krystyna Skuszanka zrealizowa?a na scenie Teatru Ludowego kilka wa?nych przedstawie? wpisuj?cych si? w nurt rozrachunkowy Polskiego Pa?dziernika. I cho? by?y to teksty wzi?te z klasyki dramaturgicznej, to ich teatralne wykonania dobrze korespondowa?y z ?wczesn? krytyk? opresyjnej w?adzy stalinowskiej. Nie by?a to jeszcze krytyka otwarta i nazywaj?ca rzecz po imieniu, ale zapo?redniczona w aluzjach i pomys?ach inscenizacyjnych, kt?re aktualizowa?y temat historyczny. Kolejne podrozdzia?y po?wi?cone pracy Skuszanki w Nowej Hucie nosz? tytu?y: Szekspir wsp?czesny, S?owacki wsp?czesny, Broszkiewicz wsp?czesny. Po kilkuletniej przerwie re?yserka wr?ci?a do Krakowa, podejmuj?c prac? w Teatrze im. Juliusza S?owackiego (1972-1981). Spo?r?d licznych sztuk wystawionych przez ni? na deskach szacownej sceny w ksi??ce om?wiono przedstawienia wyr?niaj?ce si? poziomem artystycznym i wyrazistym przekazem ideowym. Podrozdzia?y nosz? tytu?y: Reinterpretacja polskiego romantyzmu (na temat Lilli Wenedy), Szekspirowska ba?? o Czasie. Opowie?? zimowa; Witold Gombrowicz, czyli demoniczna zwyk?o?? (na temat ?lubu), Brat naszego Boga Karola Wojty?y jako wydarzenie spo?eczne.





Krystyna Latawiec, Na scenie ?wiata i teatru. O dramaturgii Mariana Pankowskiego, Universitas, Krak?w 1994








Spis tre?ci
I.Tematy i konteksty
II.Spos?b istnienia postaci
III.Scena "bo?ych kukie?"
IV.Teatrowanie i teatralizacja
V.Dramaturgiczna funkcja j?zyka
Bibliografia
Indeks os?b
Resum?

Teatr Mariana Pankowskiego potwierdza znamienn? dla wsp?czesnych pisarzy ?wiadomo??, a nawet nad?wiadomo?? literack? jego tw?rcy. Jej przejawem s? liczne parodie konwencji i styl?w artystycznych. S?owo zast?puje akcj?, wnosi element liryczny, arbitralnie ustanawia sytuacje dramatyczne. W zmetaforyzowanym j?zyku pisarz proponuje subiektywne reinterpretacje motyw?w biblijnych, historycznych, biograficznych i autobiograficznych. Nie stroni od karykatury i ekspresjonistycznego przerysowania, nazywaj?c t? praktyk? "teatrowaniem". Niczym lalkarz "bo?ych kukie?" aran?uje teatr egzystencji pozbawionej pe?ni, zdeformowanej fizycznie i psychicznie. Stylizuje postacie na aktor?w, kuk?y, marionetki i manekiny, wzmacniaj?c efekt cudowno?ci, charakterystyczny dla awangardy artystycznej pierwszych dziesi?cioleci XX wieku. Umieszcza zdarzenia w ramie wyra?nie sygnalizowanej konwencji - szopka, teatr lalek, film, telewizyjne show, szukaj?c estetyki bli?szej wsp?czesnemu odbiorcy. Projektowana przestrze? sceniczna jest z za?o?enia sztuczna, pozbawiona rodzajowo?ci i charakterologicznej psychologii. Stanowi p?aszczyzn? zobrazowania zbiorowego mitu oraz pole dzia?ania upersonifikowanych emocji, kompleks?w, uroje?. W tym sensie autorsk? inwencj? mo?na traktowa? jak rodzaj terapii poprzez "teatralizowanie", czyli sceniczne uzewn?trznianie sfery st?umionej w dyskursie publicznym.





Krystyna Latawiec, Poezja polska w latach 1939 ? 1956. Interpretacje, Znak, Krak?w 1998








Spis tre?ci
Wst?p: Poezja wobec historii
Kazimierz Wierzy?ski ? "Lutnista ciemnego czasu i losu"
Kazimierz Wierzy?ski ? "Uwik?any w sprawy cz?owiecze"
Julian Przybo? ? "Z nadmiaru Ziemi zosta?em poet?"
Czes?aw Mi?osz ? "Nie z ?alu pytam, ale z zamy?lenia"
Krzysztof Kamil Baczy?ski ? "Taki to mroczny czas"
Krzysztof Kamil Baczy?ski ? "Spe?nia sie brzemi? kataklicznych nocy"
Tadeusz Gajcy ? "Opowiem wszystkie dzieje raz jeszcze warg? pe?n?"
Tadeusz Gajcy ? "I tak nas uczy umierania piosnka"
Tadeusz R?ewicz ? "Cia?a nasze krn?brne i nieskore do ?a?oby"
W?adys?aw Broniewski ? "Rzucam przed siebie wiersz"
Wiktor Woroszylski ? "My ?yli?my w literaturze"
S?owniczek trudniejszych termin?w

Ksi??ka wydana w serii "Znak dla szko?y" ? sk?ada si? z interpretacji wybranych wierszy polskich napisanych w latach 1939 - 1956 przez poet?w kilku pokole?. W tym czasie ?ycie jednostkowe zdominowa?a historia "spuszczona z ?a?cucha", jak to okre?li? Jerzy Stempowski. Pisarze r?nie reagowali na do?wiadczenie wojny - na wz?r romantyczny, awangardowy, emocjonalny, ascetyczny, szukaj?c odpowiedniej formy dla oddania tragizmu sytuacji historycznej. Ci, kt?rzy prze?yli, zmagali si? z poczuciem utraty jeszcze przez wiele lat. Gdy w czasach stalinowskich zapanowa? urz?dowy optymizm, zwolennicy komunizmu uk?adali sentymentalne rymy o wielkiej budowie. W ksi??ce czytelnik znajdzie przyk?adowe analizy zar?wno utwor?w zakorzenionych w tradycji, jak i utrzymanych w stylu pow?ci?gliwym w obliczu kryzysu humanistycznego paradygmatu. Ka?dy rozdzia? jest zatytu?owany cytatem z wypowiedzi omawianego autora i przedstawia interpretacj? jednego jego wiersza. Ten za? jest przytoczony w ca?o?ci na samym wst?pie. Na marginesie g??wnego wywodu podano obja?nienia poj?? akurat u?ywanych w analizie. Ka?da z interpretacji stanowi odr?bn? ca?o??, wi?c mo?na j? czyta? oddzielnie. Wszystkie sk?adaj? si? na obraz poezji w latach 1939 - 56, cho? oczywi?cie w formie przystosowanej do potrzeb polonistycznej edukacji.





Krystyna Latawiec, Dramat poetycki po 1956 roku: Jaros?aw M. Rymkiewicz, Stanis?aw Grochowiak, Tymoteusz Karpowicz, Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, Krak?w 2007







Spis tre?ci
Wst?p:
Dramat poetycki - problem genologii i poetyki tekstu
Utwory komediowe Jaros?awa M. Rymkiewicza w perspektywie intertekstualnej
"Dialogi" i "g?osy" Stanis?awa Grochowiaka, czyli dramaturgia s?owa i sytuacji
Dramaty Tymoteusza Karpowicza - poetycko zorganizowane my?lenie
Zako?czenie
Bibliografia
Indeks nazwisk

Dramat poetycki w szerokim rozumieniu obejmuje teksty dzi? ju? historyczne (pisane wierszem), utwory oniryczne i misteryjne z prze?omu XIX i XX wieku, alternatywne wobec sztuk dobrze skrojonych i wobec dramat?w obyczajowych. Teoretykiem nowoczesnego dramatu poetyckiego by? T.S. Eliot. W humanistyce angielskoj?zycznej termin jest dobrze ugruntowany, natomiast w Polsce u?ywany w rozmaitych kontekstach. Powojenna presja polityczna, aby pisa? w duchu realizmu socjalistycznego, zmarginalizowa?a dramat poetycki. Odnowienie dawnych konwencji nast?pi?o po odwil?y 1956 roku. Znalaz?o to wyraz w tw?rczo?ci Jaros?awa M. Rymkiewicza, kt?ry osadzi? swoj? tw?rczo??, r?wnie? dramaturgiczn?, w?r?d znak?w kultury polskiej i europejskiej. Poetycko?? jego sztuk przejawia si? w stylizacjach, w wierszowanej formie, w symetriach kompozycyjnych. Nadto korzysta pisarz najcz?ciej z komediowej (farsowej) poetyki, kontynuuj?c tradycyjne, cho? ju? zapomniane formy dramatu. Stanis?aw Grochowiak za punkt wyj?cia przyjmuje konkret sytuacyjny (historyczny, egzystencjalny), kt?ry nabiera sens?w metaforycznych w odniesieniu do kondycji ludzkiej. Cel ten osi?ga dzi?ki skondensowanym znaczeniowo replikom, uniwersalizacji bohater?w jako figur losu, stosowaniu analogii i kontrast?w kompozycyjnych. Sytuacja dramatyczna jest tu centraln? metafor?, wok? kt?rej ogniskuj? si? napi?cia ideowe i moralne postaci dramat?w. Z tego wzgl?du sztuki te przypominaj? struktur? moralitetu. Najbardziej "literackie" dramaty pisa? Tymoteusz Karpowicz. S? one projekcj? my?li i docieka? autora, rzutowanych w epizody i obrazy sceniczne. Porz?dkuje je nadrz?dna "globalna metafora", wi???ca w intelektualn? ca?o?? niesp?jne na planie akcji fragmenty. Jest to rodzaj nowoczesnego konceptyzmu, ktory polega na alegoryzowaniu postaci i przestrzeni scenicznej. Poetycko?? tej dramturgii wysuwa sie na pierwszy plan za spraw? metonimii, analogii, symetrii, asocjacji semantycznych, powinowactw w obr?bie s??w i zdarze?. W omawianych trzech przypadkach dramatopisarstwa po 1956 roku daj? si? te? zauwa?y? manifestacje autorskiego "ja" na r?nych poziomach strukturalnej organizacji tekstu. W powi?zaniu z metateatralnym nacechowaniem sztuk oraz odniesieniami intertekstualnymi kategoria ta stanowi o swoisto?ci interpretowanych tutaj utwor?w.






                    opracowanie: Krystyna Latawiec
© Copyright by Krystyna Latawiec 2011 - 2023 Wszelkie prawa zastrzeżone